Ang ‘tig’ ug ‘tag’: unsay kalainan?

Ni E.S. GODIN Bisaya Hunyo 25, 2008 ANG ‘tig’ ug ‘tag’ pipila lang sa daghang iglalanggikit (affixes) nga kanunay hisaypan paggamit. Daghan ang malipat sa tukmang gamit niini bisan gani ang ubang mga magsusulat. Unsa ba diay kining ‘tig’ ug ‘tag’ ug unsay kalainan sa paggamit niini? Ang ‘tig’ ug ‘tag’ parehong mga unanggikit (prefixes) nga may iya-iyang buot ipatunhay nga kahulogan diha sa tukma nga paggamit. Ania ang mga kalainan: Ang ‘tag’ usa ka unanggikit (prefix) nga igadugtong sa mga pulong pagpasabot og kapanag-iyahan (referring to ownership). Mga Pananglitan: tagsulat (author) tagmugna (creator) tagbalay (host/ house owner) tag-iya (owner) Ang ‘tig’ usa ka unanggikit (prefix) nga nagpasabot og tagbuhat sa naandang mga lihokon o trabaho (referring to a doer of habitual works or jobs). Mga Pananglitan: tigbugha tighatod tigsulat tiglimpiyo tigluto tigkaon tigkawos Niining puntoha, sayop ang pag-ingon: Siyay taglaba namo sa amo. Siyay tiglaba ang husto. Sayop usab ang pag-ingong "Si Marianne maoy tigluto sa ‘humba’ nga midaog sa kontes." Ang sakto: Si Marianne maoy tagluto sa ‘humba’ nga midaog sa kontes. Matikdi ang dugang kalainan: Si Omar Khalid tigsulatan og mga balak ug sugilanon. Gani, siya may tagsulat sa sugilanong "Dayaspora" nga midaog og ikaduhang ganti sa Palanca Awards. Siya usay tigsulat sa editoryal sa usa ka lokal nga mantalaan sa Sugbo. Hinuon, dili siya maoy tagsulat adtong editoryal nga migula gahapon. Sa dugang pagtuki, ang ‘tag’ gigamit usab isip laing unanggikit nga igadugtong sa mga pulong pagpasabot og balor o gidaghanon (referring to a value or quantity). Mga Pananglitan: Tagpila na ba ang kilo sa bugas karon? Tag-45 pesos na ang dili NFA. Tagbaynte singko ra ang NFA. Matikdi: Tagsa (tag-usa) kun tagurha (tagduha) ka sako ang banabana nga among mabahin sa pagpananggi. Tagkinyentos ang matag sako. Busa, lagmit makasapi mig tagsa ka libo puhon. Ang haypen gamiton lamang kon ang ‘tag’ gidugtong sa pigura sa mga numero, Arabiko man o Romano. Ug kon ang numero gisulat sa pulong (in words), ang haypen dili na gamiton. —

Ang pulong "Pagka"

Ni E.S. GODIN Bisaya Hunyo 11, 2008 MAY pipila nga nanagtuong ang 'pagka' sa Binisaya usa lang ka iglalanggikit (affix) ug busa, para nila, kini kanunay gayong idugtong o isumpay sa mga pulong langgikitan. Apan para namo sa karong nanimon ning magasing Bisaya, ang "pagka" nagbaton og birtud sa iyang duha ka gamit— ang buwag ug dugtong. Sa Tagalog kun Filipino, anaa kanang ilang 'pagiging' nga pagasulatong buwag. Pananglitan: "Tuwang-tuwa siya sa kanyang pagiging artista." "Sa kanyang pagiging abogado, marami na siyang natulungan." Sa Iningles, anaa sab ang 'being' nga sama sa 'pagiging', pagagamiton usab nga buwag. Ug sa akong tan-aw, usa ka dakong kawad-on sa Binisaya kon ilhon ta lang usa ka iglalanggikit ang 'pagka'. Dako ang mawalang birtud niini. Ingon sa mapugngan ang laing kapuslanan niini diha sa atong pakigkomunikar pinaagi sa panulat. Si kanhi Editor Nazario Bas, sa iyang kolum "Panahom", misulat sa iyang ulohan sa ingon niini: Ang pagkatawo ug pagka tawo ni Kristo. Sa mao niyang ulohan, tataw kaayo ang duha ka paagi sa pagsulat sa 'pagka'-- ang buwag ug dugtong. Ang gipasabot niya sa "pagkatawo" (ang 'pagka' nga gidugtong) mao ang "pagkahimugso" kun "birth", samtang ang "pagka tawo" (ang 'pagka' nga gibuwag) nagpasabot sa 'being' kun pagka Siya ni Kristo. Matikdi ang kalainan niining pipila ka pananglitan: Usa ka kawad-on ang pagka wala namoy kabaw. Labihang nakahilak ni Nanay sa pagkawala sa among kabaw. Matinud-anon siya sa iyang pagka mayor. Pagkamayor niya niadtong 2001, nahimo siyang kawatan. Gibarogan gayod niya ang iyang pagka lider. Nakahilak siya sa kalipay sa pagdaog niya sa pagka Ms. Philippines. Pagka-Ms. Philippines niya sa 1980, nangabot ang daghang kahigayonan. Ang kalainan niining "pagka" nga buwag (adverbial particle?) ug "pagka" nga pangunanggikit (prefix) masuta pinaagi sa pagnanaw o pagtuon sa mga sinulat nga nangapatik sa magasing Bisaya.—

Mga pulong minubo o linaktod

Ni E.S. GODIN Bisaya Mayo 28, 2008 KITANG katawhan mahiligon kaayong mopamubo (shorten) o mopalaktod sa litok sa mga pulong pahiuyon sa estilo ug uso o kaha pagpasayon sa paglitok nga dili bikil sa dila. Bisan sa ubang pinulongan anaa usab kining pagmubo, pananglit sa "because" nga gihimo na lang "coz", ubp. Sa Binisaya, may duha ngadto sa tulo ka pulong nga gimubo o gilangkob aron paglaktod sa litok. Kini pagasulaton nga sumpay o usa na lang ka pulong (one word) sanglit lisod man hisabtan kon ibulag ang letra o silabang gilaktod paglitok. Pananglit, ang pulong "ayaw", hisabtan pa ba kon sulaton na lang "ay"? Ania ang pipila nga akong nahagpat: akoy (ako ing)— Akoy nagkaon sa saling bahaw dihas lamesa ana (niana /ingon niana)— Sama ana ron, unsaon pa nimo pag-adto nga gauwan man! Aw, sige, ana na lang. ani (niani)— Unsaon ta man ani nga ngitngit man! awa (tan-awa)— Awa na nuon na ron. aybya (ayaw baya)— Aybya mo pangutot, ha! aybyag (ayaw baya og)— Aybyag lakaw kon di pa ko maabot. aygyod (ayaw gayod)— Aygyod paglakaw. aygyog (ayaw gayod og)— Aygyog kaon ana. ayko (ayaw ko)—Ayko ilara, Syo! aykog (ayaw ko og)— Aykog samoka, Ga, ha! aylag (ayaw lang og)— Aylag adto, Dong. aylang (ayaw lang)— Aylang paglakaw. aymig (ayaw kami og)— Aymig pakan-a anang pan-os. aymog (ayaw kamo og)— Aymog lakaw kon way pamahaw. ayna (ayaw na)— Ayna lang to bayri. aynag (ayaw na og)— Aynag usab, ha! ayni (ayaw kini)— Ayni palabya, Pre, kay tagsa ra ni mahitabo. aynig (ayaw kini og)— Aynig abseni, Pre. ayno (ayaw kuno)— Ayno pag-adtog gabii. aynog (ayaw kuno og)— Aynog kaon kon di siya maabot. ayra (ayaw ra)— Ayra god paglangas dinha. ayrag (ayaw ra og)— Ayrag pabadlong, god! dik-a (dili ka)— Dik-a patuo!dik-o (dili ko)— Dik-o moadto, uy! dim-an (dili man)— Dim-an sad sila mangadto. dim-i (dili mi / dili kami)— Dim-i kaadto kon dik-a moadto. din-a (dili na)— Aw, din-a lang. ingana (ingon niana)— Ingana man gyod nag mahubog bataa. inganaon (ingon anaon)— Inganaon pagluto og humba. ingani (ingon niani)— Ingani man pirme ilang sud-an. ingato/inato (ingon niadto)— Ingato baya ilang balay. ingini (ingon niini)— Di ingini ilang kahimtang, uy! ini (niini)— Sama ini kadako ilang balay. kato (kadto)— Kato diayng ila ni Undo, ingani man pod. katong (kadto nga)— Katong buanga to nga gadako lang mata. marika (umari ka)— Marika ka ra, Inday. mayna (maayo na)— Mayna kaayo ni ipares sa bahaw. maynana (maayo niana)— Maynana idespatsar na lang. maynani (maayo niani)— Maynani ibaligya gyod. maypa (maayo pa)— Maypa tuod. saman (unsa man)— Saman, sugot mo? samay (unsa man ing)— Samay dugayan god! siyay (siya ing)— Siyay nagkawat sa akong bawon. wam-an (wala man o wala na man)— Wam-an kahay problema? wam-ay (wala man ing)— Aw, wam-ay misupak. wan-a (wala na)— Wan-a man kaha, larga na. wan-ay (wala na ing)— Wan-ay lain? uska (usa ka)— Nalimtan nuon namo ang uska sakong bugas. silas (sila si) Nangadto silas Tomas ug Paeng sa Sugbo. Kining mga pulonga magamit kaayo labi na diha sa karakterisasyon o pagpakita og kaakto sa hitabo. Pipila lamang kini ug lagmit may daghan pa kon libwason gayod pagsiksik. Angay Timan-an: Kiniy usa sa mga hinungdan nga dili gayod angay butangan og apostrope ang mga pulong gitapo o gihugpong (contract) o giwagtang (omit) pagtimaan sa mga letrang nawala o nadugang sama sa gisagop nga estandard sa ubang pinulongan. Labihang daghana niini diha sa Binisaya ug busa ang paggamit sa apostrope, gawas nga makahatag nag kalaw-ay sa panan-aw, lagmit pa nga makamugna lang nuog inkonsistensi.

Bokabularyo sa mga Numero sa Binisaya

Ni E.S. Godin Bisaya, Mayo 14, 2008 NIA ang gisugyot nga standard nga paagi sa pagtitik sa mga numero o pang-ihap sa Binisaya: baynte, n & adj. (Sp. veinte) twenty * baynte uno, baynte dos – twenty one, twenty two. Syn. kawhaan katorse, n & adj. (Sp. catorce) fourteen. Syn. napulog upat kinse, n & adj. (Sp. quince) fifteen. Syn. napulog lima kinyentos, n & adj. (Sp. quinientos) five hundred * kinyentos nuybe – five hundred nine. Syn. lima ka gatos kuwarenta, n & adj. (Sp. cuarenta) forty * kuwarentay kuwatro – forty four. Syn. kap-atan kuwatro, n & adj. (Sp. cuatro) four. Syn. upat kuwatrosentos, n & adj. (Sp. cuatrocientos) four hundred * kuwatrosentos diyes – four hundred ten. Syn. upat ka gatos desinuybe, n. & adj. (Sp. diecinueve) nineteen. Syn. napulog siyam desiotso, n. & adj. (Sp. dieciocho) eighteen. Syn. napulog walo desisayis, n. & adj. (Sp. dieciseis) sixteen. Syn. napulog unom desisiyete, n. & adj. (Sp. diecisiete) seventeen. Syn. napulog pito diyes, n & adj. (Sp. diez) ten. Syn. napulo or napu dos, n & adj. (Sp. dos) two. Syn. duha dose, n & adj. (Sp. doce) twelve. Syn. napulog duha dosentos, n & adj. (Sp. doscientos) two hundred. Syn. duha ka gatos duha, n & adj. (Sp. dos) two. also (see) dos gatos, n & adj. (Sp. cien) hundred. * usa ka gatos ka pesos – one hundred pesos lima, n & adj. (Sp. cinco) five. also (see) singko mil, n & adj. (Sp. mil) thousand * mil kinyentos – one thousand five hundred. Syn. libo milyon, n. (Sp. million) million * napulog lima ka milyon or kinse milyones and/or kinse ka milyon – fifteen million napulo, n & adj. (Sp. diez) ten. also (see) diyes nobenta, n & adj. (Sp. noventa) ninety * nobentay nuybe – ninety nine. Syn. kasiyaman nuybe, adj. & n. (Sp. nueve) nine. Syn. siyam nuybesentos, n & adj. (Sp. novecientos) nine hundred * nuybesentos kinse – nine hundred fifteen. Syn. siyam ka gatos onse, n & adj. (Sp. once) eleven. Syn. napulog usa otsenta, n & adj. (Sp. ochenta) eighty * otsentay otso – eighty eight. Syn. kawaloan otso, n. & adj. (Sp. ocho) eight; a cardinal number seven plus one. Syn. walo otsosentos, n & adj. (Sp. ochocientos) eight hundred. Syn. walo ka gatos pito, n & adj. (Sp. siete) seven. also (see) siyete sayis, n & adj. (Sp. seis) six. Syn. unom saysenta, n & adj. (Sp. sesenta) sixty * saysentay sayis – sixty six. Syn. kan-oman saysentos, n & adj. (Sp. seiscientos) six hundred. Syn. unom ka gatos setenta, n & adj. (Sp. setenta) seventy * setentay siyete – seventy seven. Syn. kapitoan setesentos, n & adj. (Sp. setecientos) seven hundred. Syn. pito ka gatos singko, n & adj. (Sp. cinco) five. Syn. lima singkuwenta, n & adj. (Sp. cincuenta) fifty. * singkuwentay singko – fifty five. Syn. kalim-an siyam, n & adj. (Sp. nueve) nine. also (see) nuybe siyete, n & adj. (Sp. siete) seven. Syn. pito traynta, n & adj. (Sp. treinta) thirty * trayntay tres, trayntay kuwatro – thirty three, thirty four. Syn. katloan tres, n & adj. (Sp. tres) three. Syn. tulo trese, n & adj. (Sp. trece) thirteen. Syn. napulog tulo tresentos, n & adj. (Sp. trescientos) three hundred. Syn. tulo ka gatos tulo, n & adj. (Sp. tres) three. also (see) tres una, adj. (Sp. uno) first, prime uno, n & adj. (Sp. uno) one. Syn. usa unom, n & adj. (Sp. seis) six. also (see) sayis upat, n & adj. (Sp. cuatro) four. also (see) kuwatro usa, n & adj. (Sp. uno) one. also (see) uno walo, n & adj. (Sp. ocho) eight. also (see) otso

Ang Latib Sa Binisaya

Nazario D. Bas Bisaya; Mayo 15, 1991 ADUNAY mga pulong sa Binisaya nga mausab ang kahulogan kon sal-otan sa latib (hyphen) (-). Gitawag og giyon sa Kinatsila, ang latib maoy puntuwasyon nga mahimo tingaling ilhon nga katipik sa atong abakada. Kon walay latib nga isal-ot, unsaon man pagbasa, pag-ila ug pagsabot, pananglit, niining duha ka pulong: mangil-ad ug mangilad? Aniay pipila lamang ka popular nga Binisaya nga magkinahanglan sa hyphen aron masayran ang buot ipasabot. Aron matataw ang kalainan, parehong may tugbang Iningles ang may latib ug ang walay latib. Duna pa tingaliy daghang sama niining mga pulonga kon libwason ang pag-research sa atong pinulongan. bag-ang, dakong ngipon (molar) – bagang, baga nga (thick). bag-on, himoong baga (to make thick) – bagon, kotse sa tren (railway coach); bagon, (ba’gon), tanom nga mokatay (vine). balak-an, kabalak-an (to worry) – balakan, padunggon o sulatan og balak (to recite or write a poem). bana-bana, dili tinuod nga bana (not the real husband) – banabana, tantiya, kalkula (estimate). ban-og, bang-og, lang-og; baho (stench) – banog, langgam manunubad, kauban sa tikwi (hawk). bat-ang, dapidapi (hip) – batang, gapo, pinutol sa punoang kahoy o troso (a piece of log or driftwood); bata nga (a child that). bay-ad, bantang, tiso (erect; upright) – bayad, pagbayad (pay, payment). bun-i, bugais (ringworm) – buni, magbuni, magtambak (to fill up a digging or excavation). kas-a, kausa (once) – kasa, balay (house); kasa, pusta (wager). kaw-ang, haw-ang (vacuum) – kawang, anugon, sayang (in vain). kip-ot, hiktin (narrow) – kipot, mokipot, molahos (to proceed without delay). dag-om, itom nga panganod (raincloud) – dagom, alpiler, aguha (needle). dag-on, daogon (to win) – dagon, tangil, habak (amulet). dal-og, walog (valley) – dalog, dawog, dangog (slippery). dap-ig, dip-ig, simpig, sandig (to lean) – dapig, laban, abin (to favor; defend). dul-ang, hapit (almost) – dulang, duwang (a wooden basin). dul-og, dulhog, tugbong (descend; go down) – dulog, pagdulog (to sleep together). dul-ong, tumong (to go towards; to aim at) – dulong, prowa; atubangan (bow of a ship or boat; the front part of a vehicle). gilay-on, kahalayo, distansiya (distance) – gilayon, dayon, dihadiha (immediately). lab-ang, lat-ang, laktaw (skip; interval) – labang, tabok (to go across; to cross). lak-ang, sal-ang, kal-ang (gap; spacing) – lakang, bikang (step; stride). lan-og, lang-og, nanimahong dunot (fetid; putrid) – lanog, tunog; lagingling (sound; echo). lat-ang, lab-ang, laktaw (interval; space between) – latang (lata nga), layot, sobrang pagkahinog (overripe). law-ay, hilas; biga-biga, paulag (obscene, indecent; porno) – laway, luwa; ilob (saliva; spittle). lung-ag, pagluto (to cook; boil) – lungag, bangag (hole). luy-a, iglalamas (ginger) – luya, maluya; huyang, kulang sa kalagsik (weak; tired, to become tired). mangil-ad, bati, laksot; daotan (bad, no good; ugly) – mangilad, manghukhok, manuwitik (to swindle). pak-ang, pak-an nga, may pako (winged) – pakang, hapak; lambos (to beat; batter, pummel). pang-os, magpang-os, paakon ug usapon, sama sa magpang-os og tubo (to bite and chew, as in biting and chewing sugar cane) – pangos, pawot, gadlas, garas (bruise; abrasion). pat-ak, magpat-ak, maduhig, mapuno sa mansa (smeared; splattered with dirt) – patak, tulo, (drip, drop, trickle). pat-ol, idat-ol (to lay upon) – patol, sakit nga patol, epilepsiya (epilepsy). pay-ag, mapay-ag, mapayhag; maguba, magun-ob (to destroy or be destroyed; to ruin or be ruined) – payag, gamayng balay nga pawod (a nipa hut). pik-on, pikoon; bawogon; pil-on (to bend; to fold) – pikon, daling masilo (easily piqued or irritated). pug-on, puga, pugaon; pug-an sa tubig o likido o duga (to squeeze to get rid of water or liquid; to squeeze to produce juice) – pugon, lutoanan, hudnohan (oven). pul-ong, pung-ol, pagtibtib sa tumoy sa sanga sa tanom (to prune; lop off) – pulong, pamulong, sulti (a word). sab-ong, isab-ong, isab-it (to hung) – sabong, pagsabong, away sa manok (a fight among fowls). Note: sabong is distinguished from bulang (buwang) which is a real cockfight, and a cockpit is called bulangan (buwangan). sal-ot, isal-ot, isukip, isuksok (to insert; interlope) – salot, sawot, masalot, masawot, masusot, mapugngan ang pagtubo o pagdako (to retard growth of; be retarded in growing). sang-ay, sanglay, sambilay (to carry across the shoulder; to sling) – sangay, tokayo (namesake). saw-a, saloa, lihok sa pagsalo (to catch) – sawa, dakong bitin (python). saw-an, salohan (to eat with someone) – sawan, tupay; himbig, bikog (spasm). sul-ong, sugmat; bughat, mobalik ang sakit (to suffer a relapse) – sulong, pagsulong, mosulong (to attack; challenge). tab-ang, lad-ang, kulang sa templa o lami (tasteless); tubig tab-ang (fresh water) – tabang, hinabang (aid; help); tabang, motabang (to assist). tab-on, taob, taobon, dako ang dagat, sunggat sa hunas (high tide) – tabon, takob, taklob (lid, cover); tabon, tabonan (to cover). tak-al, kang-a (partly open, ajar) – takal, takos; sukod (a unit of measurement). tag-ana, lihok o sugo sa pagtag-an (to guess) – tagana, hikay, andam; gahin (something ready or prepared; allotment). tag-as, kapin sa usa nga taas, plural sa taas (long, tall; modifying plural objects) – tagas, tagak, hulog (fall, falling, fallen) – dahong tagas (falling leaves). tuk-on, tuok, tuokon; tuklo, tukloon (to straggle); tuk-on, tuka, tukaon (to peck) – tukon, gamayng bulos kawayan nga igtutulod sa balsa o sakayan (a pole). tul-on, tulo, tuloon, pil-on katulo, bahinon sa tulo (to make 3 times, to multiply or divide by 3) – tulon, lamoy (to swallow). tung-an, patung-an (to stay in a middle or center of) – tungan, tuhog, igtutuhog sa aslonon o igsusugba (a tapered bamboo pole for roasting pig; a skewer for broiling or grilling). tun-og, hamog, kamig nga huyuhoy (a cold, chilly breeze) – tunog, tingog, paningog, lanog (sound). ub-an, uboan, kabay-an o patongan nga mag-ubo (to lie on someone or something in a prone position) – uban, kuyog (companion); uban, mouban, ubanan (to accompany); uban (u’ban), puting buhok (gray hair). ut-ot, maut-ot, mahurot, mahapay (to be depleted; to become bankrupt) – utot, hangin gikan sa lubot (fart).

Reaksiyon sa "Sagad nga mga Sayop sa mga Magsisibya, mga Tigbalita ug mga Komentarista"

(Dili pa lang dugay may nadawat kaming sulat-reaksiyon kalabot sa sinulat-hinikay ni G. Dela Serna (mabasa sa ubos) nga napatik sa Bisaya kaniadtong Pebrero 13, 2008. Ania ang sulat:) Mr. Edgar Godin Associate Editor Bisaya Magasin Bay Edgar, Nahimuot gyod ko sa artikulo ni Lorenzo M. dela Serna "Sagad nga mga Sayop sa mga Magsisibya, mga Tigbalita ug mga Komentarista", Bisaya Pebrero 13, 2008 kay nasayop man pod siya. Sa Kinatsila, duhay kahulogan sa ‘Señor’ ug ‘Señora’. Kon bahin sa relihiyon, ang buot ipasabot sa ‘Señor’ mao ang ‘Lord’, dili ‘Mr.’; ug ang buot ipasabot sa ‘Señora’ mao ang ‘Lady’, dili ‘Mrs.’ Busa: ‘Señor Jesus Cristo’ – ‘Lord Jesus Christ Nuestra Señora Virgen de la Regla – Our Lady Virgin of the Rule The Lord be with you – El Señor sea con vosotros – Ang Ginoo maanaa kaninyo Bless us o Lord – Bendiga nos Señor – Panalangini kami Ginoo Our Lady of Fatima – Nuestra Señora de Fatima – Mahal nga Birhen sa Fatima. Best regards, Manuel Lino G. Faelnar Director, DILA Philippines Foundation, Inc. (Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago) E-mail: manuelfaelnar@gmail.com

Sagad nga mga Sayop sa mga Magsisibya, mga Tigbalita ug mga Komentarista

Hinikay ni LORENZO M. DE LA SERNA Lapulapu City SAYOP: Human nadunggaban -- TUKMA: Human madunggabi SAYOP: Human nahulog -- TUKMA: Human mahulog SAYOP: Human gisumbong -- TUKMA: Human isumbong SAYOP: Human gikulata -- TUKMA: Human kulataha SAYOP: Human gidakop -- TUKMA: Human dakpa SAYOP: Human gipusilan -- TUKMA: Human pusila / mapusili SAYOP: Human gipabuthan -- TUKMA: Human pabuthi SAYOP: Wala nadunggaban -- TUKMA: Wala madunggabi SAYOP: Wala napusilan -- TUKMA: Wala maigo sa pusil / mapusili SAYOP: Wala nahulog -- TUKMA: Wala mahulog SAYOP: Wala gisumbong -- TUKMA: Wala isumbong SAYOP: Wala gikulata -- TUKMA: Wala kulataha SAYOP: Wala gidakop -- TUKMA: Wala dakpa SAYOP: Mga kaigsoonan -- TUKMA: Mga igsoon / Kaigsoonan SAYOP: Mga kabataan -- TUKMA: Mga bata / Kabataan SAYOP: Mga kapolisan -- TUKMA: Mga polis / Kapolisan SAYOP: Duha ka mga tawo -- TUKMA: Duha ka tawo SAYOP: Lima ka mga babaye -- TUKMA: Lima ka babaye SAYOP: Unom ka nga rebelde -- TUKMA: Unom ka rebelde SAYOP: Pito ka mga buok -- TUKMA: Pito ka buok SAYOP: Pipila ka mga sundalo -- TUKMA: Pipila ka sundalo SAYOP: Pipila ka mga konsehal -- TUKMA: Pipila ka konsehal SAYOP: Pipila ka mga butang -- TUKMA: Pipila ka butang SAYOP: Mahimo sa pagdunggab -- TUKMA: Midunggab SAYOP: Mihimo sa pagpahigayon -- TUKMA: Mipahigayon SAYOP: Mihimo sa pagkompesal -- TUKMA: Mikompesal SAYOP: Mihimo sa pagkuha -- TUKMA: Mikuha SAYOP: Mihimo sa pag-adto -- TUKMA: Miadto SAYOP: Gikan kang -- TUKMA: Gikan ni SAYOP: Alang ni -- TUKMA: Alang kang SAYOP: Mag-unsa ka ngadto? -- TUKMA: Mag-unsa ka didto? SAYOP: Nagpaabot sa imo (sa imong unsa?) -- TUKMA: Nagpaabot kanimo / nimo SAYOP: Naghulat sa ila (sa ilang unsa) -- TUKMA: Naghulat kanila / nila SAYOP: Naglagot sa imo (sa imong unsa?) -- TUKMA: Naglagot kanimo / nimo SAYOP: Nagtan-aw sa iya (sa iyang unsa?) -- TUKMA: Nagtan-aw kaniya / niya SAYOP: Ilado (Spanish, dagom nga nagtangag og hilo) -- TUKMA: Inila / Bantogan SAYOP: Asa gikan -- TUKMA: Diin gikan / Asa paingon SAYOP: Asa si Gloria -- TUKMA: Hain si Gloria / Asa si Gloria paingon SAYOP: Asa gibutang -- TUKMA: Hain / Diin ibutang SAYOP: Sa may Barrio Luz -- TUKMA: Sa Barrio Luz SAYOP: Dapit sa Barrio Luz (May and Dapit indicate distance from/near the point of reference) -- TUKMA: Sa Barrio Luz SAYOP: Basin pag gikawat (Basin denotes wish; not fear, apprehension) -- TUKMA: Tingalig gikawat SAYOP: Suspetsado nga wala mailhi (How can you suspect a person whose identity is unknown?) SAYOP: Giserad-an -- TUKMA: Giserhan SAYOP: Mintinar -- TUKMA: Mantener SAYOP: Submitir -- TUKMA: Sumiter / Tugyan SAYOP: Bata nga apohan ni -- TUKMA: Apo (Grandchild) SAYOP: Tigulang nga apo ni -- TUKMA: Apohan (Grandparent) SAYOP: Gioktaba sa usa ka tuig (Octava means Eight. Postponed to 8 days only) SAYOP: Pinakadako (Tagalog superlative) -- TUKMA: Kinadak-an / Labing dako SAYOP: Pinakagamay (Tagalog superlative) -- TUKMA: Kinagamyan / Labing gamay SAYOP: Sr. Santo Niño (Mr. Holy Child?) -- TUKMA: Santo Niño SAYOP: Sr. Santa Cruz (Mr. Holy Cross?) -- TUKMA: Santa Cruz SAYOP: Ibutang ngadto -- TUKMA: Ibutang didto SAYOP: Nuestra Señora Birhen de la Regla (Our Mrs. Virgen of the Rule?) -- TUKMA: Birhen de la Regla SAYOP: Barangay Poblacion sa Opon (A poblacion canot be converted into a barangay) -- TUKMA: Barangay Opon SAYOP: Tulay sa Opon (Tulay means bridge; Muelle Osmeña is not a bridge but a wharf or port: pantalan / dunggoanan SAYOP: Isda nga Lapulapu (Cebuano name for the fish is pugago) SAYOP: Viva! Sr. San Agustin (Long live, Mr. San Augustine?) -- TUKMA: Viva! San Agustin